Bekas Presiden Filipina, Rodrigo Duterte, telah ditahan oleh Mahkamah Jenayah Antarabangsa (ICC) atas tuduhan jenayah berkaitan perang dadah, mencetuskan pertempuran undang-undang yang kompleks melibatkan ekstradisi, kerjasama Filipina, dan akauntabiliti antarabangsa.  

Duterte diserahkan pada hari Rabu kepada tahanan ICC, berikutan penangkapannya atas waran yang menuduhnya melakukan jenayah terhadap kemanusiaan berkaitan operasi memerangi dadah yang mengakibatkan kematian semasa pentadbiran beliau.  

Mahkamah itu menyatakan dalam kenyataan bahawa "sebagai langkah berjaga-jaga," bantuan perubatan disediakan di lapangan terbang untuk Duterte, selaras dengan prosedur standard apabila suspek tiba.  

Bekas presiden berusia 79 tahun itu tiba di Lapangan Terbang Rotterdam The Hague pada pagi Rabu selepas penerbangan dari Manila, berikutan penangkapannya di sana atas waran ICC pada Selasa, seperti diumumkan oleh Presiden Filipina terkini, Ferdinand Marcos.  

Siasatan ICC  

ICC memulakan siasatan pada 2021 berkaitan pembunuhan beramai-ramai yang dikaitkan dengan perang terhadap dadah di bawah pengawasan Duterte semasa beliau menjadi datuk bandar bandar selatan Filipina, Davao, dan kemudian sebagai presiden.  

Terdapat perbezaan dalam anggaran jumlah kematian semasa pentadbiran Duterte, daripada lebih 6,000 seperti yang dilaporkan polis negara sehingga 30,000 seperti yang didakwa oleh kumpulan hak asasi manusia.  

Menurut waran tersebut, hakim-hakim ICC yang meneliti bukti pendakwaan menyokong permintaan penangkapan Duterte dan mendapati "asas yang munasabah untuk mempercayai bahawa Encik Duterte bertanggungjawab secara individu atas jenayah terhadap kemanusiaan iaitu pembunuhan" sebagai "penglibatan tidak langsung sebagai pelaku bersama atas tuduhan mengawasi pembunuhan semasa beliau menjadi datuk bandar Davao dan kemudian presiden Filipina."  

Filipina bukan lagi ahli ICC  

Duterte mengeluarkan Filipina daripada ICC pada 2019, satu langkah yang dikatakan oleh aktivis hak asasi manusia bertujuan untuk mengelakkan akauntabiliti.  

Walaupun Filipina bukan lagi ahli ICC, jenayah yang didakwa berlaku sebelum Manila menarik diri daripada mahkamah tersebut.  

Pentadbiran Duterte cuba menggantung siasatan mahkamah global itu pada akhir 2021 dengan alasan bahawa pihak berkuasa Filipina sudah menyiasat tuduhan yang sama, dan berhujah bahawa ICC — sebagai mahkamah pilihan terakhir — tidak mempunyai bidang kuasa.  

Hakim-hakim rayuan di ICC menolak hujah tersebut dan memutuskan pada 2023 bahawa siasatan boleh disambung semula.  

Hakim-hakim ICC yang mengeluarkan waran itu juga menyatakan bahawa jenayah yang didakwa berada dalam bidang kuasa mahkamah.  

Mereka menyatakan penangkapan Duterte perlu dilakukan kerana apa yang mereka sebut sebagai "risiko gangguan terhadap siasatan dan keselamatan saksi serta mangsa."

Apa seterusnya?  

Duterte boleh mencabar bidang kuasa mahkamah dan kebolehterimaan kes tersebut.  

Proses itu mungkin mengambil masa berbulan-bulan, dan jika kes itu diteruskan ke perbicaraan, ia boleh mengambil masa bertahun-tahun.  

Duterte boleh memohon pembebasan sementara dari pusat tahanan mahkamah semasa menunggu, walaupun terpulang kepada hakim untuk memutuskan sama ada untuk membenarkan permintaan sedemikian.  

Peguam Duterte, Salvador Panelo, memberitahu pemberita di Manila bahawa Mahkamah Agung Filipina "boleh memaksa kerajaan untuk membawa pulang orang yang ditangkap dan ditahan tanpa sebab yang munasabah, dan memaksa kerajaan membawanya ke mahkamah serta menjelaskan mengapa mereka (kerajaan) melakukan apa yang mereka lakukan."  

Keluarga mangsa berharap  

Kumpulan hak asasi manusia dan keluarga mangsa menyambut baik penangkapan Duterte.  

Jika kes itu dibawa ke perbicaraan dan dia disabitkan kesalahan, Duterte boleh menghadapi hukuman maksimum penjara seumur hidup. 

"Ini adalah langkah monumental dan keadilan sudah lama dinantikan untuk ribuan mangsa dan keluarga mereka," kata Jerrie Abella dari Amnesty International.  

"Ia juga merupakan tanda yang memberi harapan kepada mereka, serta di Filipina dan di luar negara, kerana ia menunjukkan bahawa suspek pelaku jenayah terburuk, termasuk pemimpin kerajaan, akan berhadapan dengan keadilan di mana sahaja mereka berada di dunia," tambah Abella.