Menteri Luar Türkiye Hakan Fidan berkata Amerika Syarikat harus mengehadkan kempennya ke atas Iran setakat melumpuhkan keupayaan ketenteraannya sahaja, sambil memberi amaran bahawa sebarang langkah ke arah pertukaran rejim akan mendatangkan risiko serius kepada rantau itu.

Bercakap kepada TRT Haber pada Selasa, Fidan berkata terdapat dua pilihan utama yang mencorak perjalanan perang. "Yang pertama ialah penilaian ketenteraan profesional yang memfokuskan kepada penghapusan keupayaan ketenteraan Iran, dengan pandangan bahawa operasi akan diteruskan sehingga objektif itu tercapai," katanya. "Yang kedua ialah perspektif yang mengusahakan pertukaran rejim melalui kekerasan ketenteraan."

"Bergerak ke arah yang kedua – pertukaran rejim – bermakna memperkenalkan senario dan risiko yang sangat berbeza untuk rantau ini," katanya.

Fidan memberi amaran bahawa tempoh, skop dan kesan sekunder konflik tersebut akan berbeza secara ketara bergantung kepada objektif mana yang diutamakan. Beliau menambah bahawa Ankara berharap Washington kekal fokus pada objektif ketenteraan awal dan bukannya memperluaskan kempen kepada agenda politik transformasi politik yang lebih luas.

Pada masa yang sama, beliau membayangkan bahawa ruang diplomatik mungkin masih wujud. Fidan berkata perkembangan dalam kepimpinan Iran boleh memberikan peluang untuk menghentikan perang.

"Mungkin ada kemungkinan untuk menghidupkan semula rundingan dari titik ini," katanya, sambil menambah bahawa kepimpinan baharu di Tehran boleh mengambil pendirian yang lebih fleksibel. "Saya percaya kepimpinan baharu itu boleh mewakili peluang untuk menghentikan perang."

Kebimbangan serantau

Fidan juga memberi amaran bahawa strategi Iran dalam konflik yang berterusan berisiko mengheret rantau yang lebih luas ke dalam kancah peperangan, sambil menuduh Tehran menyasarkan infrastruktur tenaga Teluk sebagai pengaruh.

Beliau berkata Timur Tengah sedang melalui "hari-hari yang sangat kritikal", sambil menegaskan bahawa kesan konflik itu melangkaui sempadan Iran.

"Kesan perang ini tidak terhad kepada Iran sahaja. Seperti yang telah kami jangkakan, ia tersebar ke seluruh rantau ini," katanya.

Fidan berhujah bahawa Tehran dilihat beroperasi di bawah doktrin peningkatan ketegangan apabila berhadapan dengan apa yang dianggapnya sebagai ancaman kewujudan. "Kami melihat strategi 'jika saya jatuh, saya akan heret rantau ini bersama saya'," katanya, merujuk kepada serangan ke atas infrastruktur tenaga di seluruh negara-negara Teluk.

Beliau menambah bahawa banyak negara Teluk telah berusaha secara intensif untuk mencegah meletusnya perang, sambil menyatakan bahawa sejam sebelum serangan bermula, perdana menteri dan menteri luar Qatar masih berusaha untuk menghentikan konflik.

Di sebalik usaha ini, Fidan menyifatkan keputusan Iran untuk menyerang negara termasuk Oman, Qatar, Kuwait, Bahrain, Arab Saudi, Emiriah Arab Bersatu dan Jordan sebagai "strategi yang sangat salah", terutamanya memandangkan beberapa negara tersebut telah mengekalkan sikap berkecuali dan menahan diri daripada membuka ruang udara atau pangkalan mereka kepada pasukan penyerang.

Seruan untuk diplomasi yang diselaraskan

Fidan berkata aktor serantau dan antarabangsa telah berunding secara rapat, dan sering meminta penilaian daripada Türkiye tentang cara untuk meneruskan langkah.

"Kedudukan kami jelas," katanya. "Kita mesti melakukan segala usaha untuk menghalang rantau ini daripada merosot lebih jauh disebabkan oleh perang ini."

Beliau menegaskan bahawa mesej yang jelas mesti disampaikan kepada Washington. "Pada tahap ini, aktor yang boleh menghentikan Israel ialah Amerika Syarikat," kata Fidan, sambil menambah bahawa negara-negara Teluk, Türkiye dan negara-negara Eropah adalah antara yang paling terkesan secara langsung oleh sebarang peningkatan ketegangan yang lebih lanjut.

Menurut Fidan, negara-negara ini sedang terlibat dalam rundingan intensif, dan Türkiye berada di pusat trafik diplomatik tersebut. "Terdapat pertukaran pandangan yang berterusan di kalangan negara-negara ini, dan kami berada tepat di tengah-tengah perbincangan ini," katanya, sambil menekankan usaha Ankara untuk menyelaraskan pendekatan kolektif yang bertujuan membendung konflik.

'Israel mengenakan tekanan yang besar'

Fidan menyatakan bahawa rundingan itu sepatutnya diakhiri secara rasmi oleh AS sekiranya ia gagal, dan bukannya dipintas oleh tindakan ketenteraan. Beliau juga merujuk kepada tekanan masa terhadap Washington akibat pengerahan tentera dan apa yang beliau gambarkan sebagai "tekanan amat besar" daripada Israel.

"Saya percaya bahawa jika pihak Iran membaca dengan lebih baik tekanan keputusan yang dihadapi Presiden Trump dan meletakkan sesuatu di atas meja lebih awal, tekanan Israel mungkin tidak akan menjadi sebegitu berkesan," katanya.

Diplomasi intensif untuk mencegah perang

Menteri luar itu juga mendedahkan butiran diplomasi intensif yang berlaku pada Januari, di mana beliau berkata perang sudah hampir meletus.

Beliau menyifatkan panggilan telefon pada 27 Januari antara Presiden Turki Recep Tayyip Erdogan dan Presiden AS Donald Trump sebagai "bersejarah", yang berlaku pada ketika Washington hampir membuat keputusan mengenai tindakan ketenteraan.

Tiga hari kemudian, Menteri Luar Iran Abbas Araghchi diraikan di Istanbul, di mana Türkiye mencadangkan rangka kerja baharu untuk perbincangan. Menurut Fidan, Washington telah berusaha untuk menekan empat isu utama secara serentak dalam rundingan dengan Tehran. Ankara mencadangkan agar agenda tersebut dibahagikan, dengan dua isu ditangani secara langsung antara AS dan Iran, dan dua lagi dibincangkan dengan negara-negara serantau.

Beliau berkata AS bertindak balas secara positif terhadap cadangan itu dan memberi isyarat sedia untuk meneruskan langkah. Iran, bagaimanapun, kembali kepada kedudukan asalnya selepas perundingan dalaman.

Fidan menyatakan bahawa desakan diplomatik itu telah menangguhkan potensi meletusnya perang selama beberapa minggu. Perundingan diteruskan di Oman dan kemudiannya di Geneva pada akhir Februari, tetapi menjelang 28 Februari, konflik telah bermula.

Pada hari Sabtu, Israel dan AS melancarkan serangan udara yang membunuh Pemimpin Tertinggi Iran Ali Khamenei, dan 786 yang lain, termasuk ramai pelajar sekolah perempuan.

Tehran telah membalas dengan serangan dron dan peluru berpandu yang menyasarkan tapak berkaitan AS di negara-negara Teluk, yang menyebabkan berlakunya berbilang kematian. Enam anggota tentera AS telah terbunuh dan ramai lagi yang lain cedera.