Seperti konflik-konflik sebelum ini di Timur Tengah, perang Iran yang sedang berlangsung membuatkan dunia menumpukan perhatiannya kepada kedudukan unik Türkiye dalam bidang ketenteraan, diplomatik dan ekonomi, di mana ia bersedia memainkan peranan penting, kata penganalisis.

Amerika Syarikat mempunyai sekurang-kurangnya 19 pangkalan tentera di Timur Tengah, dan kebanyakannya terletak di negara-negara kaya dengan tenaga seperti Bahrain, Kuwait, Qatar, Arab Saudi dan Emiriah Arab Bersatu.

Walaupun terdapat kehadiran tentera Amerika Syarikat dan sistem pertahanannya yang hebat yang dikerahkan di rantau itu, semua negara ini, termasuk Jordan dan Iraq, berdepan serangan peluru berpandu Iran apabila Tehran menyerang pangkalan Amerika.

Ketika peluru berpandu balistik dan dron Iran menghujani bandar-bandar Teluk - Türkiye, sebuah anggota NATO dan kuasa di Timur Tengah bukan Arab dengan tentera yang kuat - tidak berdepan mimpi ngeri yang sama kecuali dengan kehadiran satu butir peluru berpandu yang berjaya dipintas oleh sistem pertahanan NATO di Mediterranean sebelum ia sempat memasuki ruang udara Turki.

Pada masa yang sama, Türkiye telah mengukuhkan statusnya sebagai kuasa neutral yang berusaha keras untuk menghentikan krisis tersebut daripada terus memuncak.

Presiden Turki Recep Tayyip Erdogan menyampaikan ucapan takziah kepada Tehran susulan pembunuhan Pemimpin Tertinggi Ali Khameini oleh tentera Israel, namun beliau juga melihat serangan Iran ke atas negara-negara Teluk sebagai tidak boleh diterima, sambil memberi amaran bahawa rantau itu boleh “diseret ke dalam lingkaran api.”

Türkiye menggesa pihak-pihak yang berperang supaya menamatkan konflik itu secepat mungkin sambil menyifatkan serangan Amerika Syarikat dan Israel ke atas Iran sebagai “pelanggaran jelas” terhadap undang-undang antarabangsa.

Ankara, yang sejak sekian lama berusaha untuk mencapai keamanan dalam konflik di Ukraine sebagai sebuah negara neutral, juga menawarkan diri untuk menjadi pengantara antara Amerika Syarikat dan Iran bagi memastikan permusuhan antara mereka dapat ditamatkan.

Suara waras

“Türkiye telah dan akan terus melakukan segala usaha untuk menamatkan perang ini. Pada tahap ini, matlamat pertama ialah gencatan senjata. Walau apa pun keadaannya, Türkiye akan sentiasa meneruskan strategi yang memihak kepada kestabilan,” kata Oral Toga, seorang penyelidik di Pusat Kajian Iran yang berpangkalan di Ankara.

Ankara mempunyai pengalaman dan keupayaan mencukupi dalam menjadi pengantara antara pihak yang bermusuhan dari Afrika Timur hingga perang Ukraine, kata Toga, namun skala perang semasa yang melibatkan tiga kuasa berbeza dan merebak ke seluruh Timur Tengah memerlukan “kesediaan pihak-pihak yang berperang untuk berunding”, kata Toga kepada TRT World.

Walaupun Türkiye ialah anggota NATO, ia telah mengambil pendirian neutral dalam perang Ukraine kerana mahu mengekalkan hubungannya dengan Moscow. Peranan jelas Israel dalam mencetuskan konfrontasi ketenteraan dengan Iran menyebabkan kepimpinan Turki mengambil pendirian neutral, kata pakar.

“Türkiye tidak mahu mengambil kedudukan menentang Iran. Ia tidak mahu menjadi salah satu pihak yang menyumbang kepada malapetaka sebuah negara yang mempunyai hubungan sejarah dan budaya yang kuat dengannya,” kata Ozgur Korpe, seorang ahli akademik di Universiti Pertahanan Nasional Türkiye.

“Kedudukan Türkiye akan ditentukan oleh tingkah laku Iran terhadap Ankara. Malah, kenyataan rasmi Türkiye bergerak ke arah itu. Atas sebab-sebab ini, Türkiye memilih neutraliti sebagai strategi. Dan ia akan terus berbuat demikian,” kata Korpe kepada TRT World.

Ahli akademik itu melihat bahawa, seperti dalam perang Ukraine, Türkiye berkemungkinan akan mengamalkan “neutraliti aktif berbanding neutraliti pasif” sebagai pendekatan strategiknya terhadap krisis antarabangsa.

“Türkiye mungkin hanya akan terlibat dalam perang sekiranya negaranya disasarkan. Ini adalah risiko yang tidak diingini atau tidak berani diambil oleh mana-mana pihak yang sedang berperang ketika ini,” tambah Korpe.

Tempat perlindungan dalam krisis

Pakar percaya bahawa pendirian anti-perang Türkiye dan usaha pengantaraannya ketika ini menonjolkan keupayaan uniknya untuk menjadi tempat perlindungan serantau dalam krisis seperti ini, berbanding pencerobohan Amerika Syarikat ke atas Iraq dan perang saudara di Syria.

Walaupun Türkiye dan Iran mempunyai perbezaan politik dalam pelbagai isu seperti Syria pasca-Assad dan peranan Hezbollah di Lubnan, hubungan sejarah Ankara dengan Tehran membolehkan Erdogan memahami dan berurusan secara berkesan dengan kepimpinan negara majoriti Syiah itu, kata Omer Ozgul, bekas pegawai tentera Turki yang pernah berkhidmat sebagai atase tentera Türkiye di Tehran.

Pakar lain turut bersetuju dengan penilaian Ozgul.

“Tiada sebab untuk Iran mengambil pendirian yang bermusuhan terhadap Türkiye, dan langkah sedemikian akan menjadi kesilapan strategik bagi Iran dalam banyak aspek, khususnya dari sudut strategi perangnya. Oleh itu, Türkiye akan terus menjadi tempat perlindungan yang selamat, jauh daripada konflik,” kata Toga.

Pendekatan ini juga dilihat relevan bagi negara-negara Teluk yang ekonominya sangat bergantung kepada eksport tenaga dan import makanan, serta sektor pelancongan yang bersifat bermusim.

Semua negara Teluk berdepan dilema suram dengan perang yang sedang memuncak, terutamanya selepas Iran menyekat Selat Hormuz, sekali gus mengganggu penghantaran tenaga penting untuk dunia.

“Kedudukan adil” Türkiye terhadap konflik di rantau ini tidak akan terlepas daripada perhatian Iran atau negara-negara Teluk, kata Ozgul. “Türkiye akan terus menjadi tempat perlindungan yang selamat bagi semua negara-negara Teluk dan Iran,” katanya kepada TRT World.